Vrouwen in de Overgang

Alles over de Overgang & Menopauze

Vrouwen in de Overgang

Pijn bij het vrijen is niet nodig

Bart van AkenBart van Aken, gynaecoloog en vakgroepvoorzitter in het Flevo Ziekenhuis heeft zich al vroeg in zijn carrière de ellende van vrouwen in de overgang aangetrokken. “Het is een miskende groep vrouwen met ernstige problemen. Vrouwen kunnen na 3 maanden zo zijn opgeknapt dat ze het een wonder noemen. Met goede voorlichting is veel te doen.”

Bart wilde aanvankelijk chirurg worden maar hij miste het contact met patiënten. In de gynaecologie moet je ook opereren maar ook veel praten met mensen, en soms ook over intieme dingen. Na 9 jaar in Emmen te hebben gewerkt, is hij in 1992 begonnen in het Flevo ziekenhuis. Het ziekenhuis was net geopend (in 1991) dus hij heeft daar alles kunnen opbouwen. De vakgroep is inmiddels gegroeid van 4 naar nu 10 gynaecologen en hij heeft daar alle delen van de gynaecologie gehad. Hij is altijd geboeid geweest door de overgang. “Hier werd zo weinig tijd en aandacht aan besteed door zowel de vrouwen zelf als door de huisartsen.”

Milion Woman study

Op een dag ergens in 2002 kwam er een artikel in het nieuws dat hormonen voor de overgang borstkanker zou veroorzaken: de ‘Milion Women study’. Dat artikel sloeg in als een bom in Nederland. Iedereen bleef weg, bang geworden. Er kwamen geen patiënten meer en niemand wilde meer medicatie gebruiken.

Later bleek dat de krant uit die Milion Woman study een verkeerd stukje heeft uitgelicht. Daar werden verkeerde groepen met elkaar vergeleken waardoor het leek dat de kans op borstkanker erg groot was. Dit bleek verkeerd geïnterpreteerd maar toen was het kwaad al geschied. In andere landen was de impact bijna niet aanwezig . Daar gebruikten nog 30 tot 40% van de vrouwen medicatie. In Nederland was dat toen 3%.

Statistieken

Uit meerdere recente onderzoeken blijkt dat alleen oestrogeen zelfs beschermt tegen borstkanker, 2 tot 3 vrouwen per 1000 gebruiksters. De combinatie oestrogeen en progesteron kan vijf jaar gebruikt worden zonder dat de kans op borst kanker stijgt en daarna wordt de kans op borstkanker iets groter met 0,5 vrouw per 1000 gebruikers.

Er zijn factoren die een veel groter risico met zich meebrengen zoals bijvoorbeeld overgewicht, nooit borstvoeding hebben gegeven, roken of het 1e kind krijgen na je 30e.

De kans op overlijden door hart- en vaatziekten is na de overgang 45 % en de kans op borstkanker 8%. De hart- en vaatziekten zijn dus veel belangrijker. Net als bijvoorbeeld osteoporose. Als je op 75 jarige leeftijd een heup breekt, is de kans op complicaties erg groot en de impact op kwaliteit van leven heel groot.

Duur overgangsklachten

“Bij de ene vrouw duurt het 3 jaar en de andere 30 jaar. Het is een fabeltje dat je de overgang uitstelt met de hormonen die je eventueel zou gebruiken. Het is afhankelijk van of de overgangsklachten al voorbij zijn of niet. Je stelt het niet uit; je vermindert de symptomen. Als je stopt en je hebt weer klachten, dan zijn de overgangsklachten dus nog niet over.”

Beschikbaarheid medicatie

Hormoonmedicatie tegen menopauzale klachten is in NL 4 % (en stijgt nu snel). In de ons omringende landen is het 30 a 40%. De industrie werkt zo dat als iets te weinig wordt verkocht, die medicamenten van de markt gehaald worden. Bijvoorbeeld een handige doseer-oestrogeencrème voor op je arm of onderhuidse pilletjes zijn al uit de handel genomen. Ook gebeurt het dat er combinatie-medicatie plotseling van de markt wordt gehaald. Dus door minder gebruik, wordt de keuze ook kleiner.

Voordelen boven nadelen

“Wanneer je hormonen gebruikt, stopt het botverlies. Wanneer je alleen oestrogenen gebruikt, wordt ook de kans op hart- en vaatziekten verlaagt. Statistisch gezien zijn de voordelen groter dan de negatieve effecten. Oestrogenen maken de vaten schoon; dat is dus fijn maar wanneer je 10 jaar in de overgang bent (na de laatste menstruatie) en dan pas oestrogeen gaat gebruiken, is er een kans op trombose en beroerte groter dus dan kan er geen oestrogeen meer gegeven worden.” Wanneer de klachten zeer ernstig zijn, kan de patiënt er, na goede voorlichting, toch voor kiezen.

Grootste probleem in zijn werk

Bart van Aken zou graag een goed middel in handen willen hebben om vrouwen die borstkanker hebben gehad, goed te kunnen helpen. Zij krijgen 10 a 15 jaar na de borstkankeroperatie, last van osteoporose en pijn bij het vrijen en fietsen. Nu is het beleid dat deze vrouwen geen oestrogeen of oestrogeen met progesteron mogen krijgen bij overgangsklachten. Dit is een groot probleem voor die groep vrouwen. Vermoeden is dat het wellicht wel zou kunnen maar het onderzoek daarnaar is onethisch dus we zullen het niet te weten komen. Er is nu niet zoveel dat ze kan helpen. Er zijn wel wat middelen maar die zijn erg beperkt en helpen maar maximaal bij 70% van de vrouwen.

“Er zijn vrouwen die echt heel erge overgangsklachten hebben en borstkanker hebben gehad die er bewust voor kiezen toch hormonen te nemen omdat anders de kwaliteit van leven onacceptabel is. Zij nemen van het risico op terugkeer van de borstkanker (ca. 10%) voor lief. “

Aanstellen

Vrouwen komen vaak bij hem in het spreekuur en zeggen dat vriendinnen tegen haar zeggen dat ze zich niet zo moet aanstellen. 30% van de vrouwen heeft ernstige overgangsklachten en haar vriendinnen hebben dat wellicht niet. Zelfs vrouwelijke huisartsen redeneren soms zo.

Bart heeft vrouwen gezien wiens hele leven is geruïneerd. Hij herinnert zich een onderneemster met een groot bedrijf. Na twee jaar was alle weg; faillissement, man weg, emotionele stabiliteit weg. Na drie maanden aan de hormonen, had ze weer de kracht en de zin om weer opnieuw te beginnen met het opzetten van een nieuw bedrijf.

Alternatieven

“Nu lijkt het alleen over hormonen te gaan. Het vervelende is dat hormonen het beste helpen. En al het andere helpt minder of helemaal niet. Wel kun je zelf als vrouw je levensstijl aanpassen (sporten, gezonder eten, niet roken en bijvoorbeeld geen koffie drinken) zodat je klachten iets minder heftig zijn.” Zie voor meer adviezen hierover ook: www.vrouwenindeovergang.nl/behandeling-overgangsklachten/alternatief-voor-hormonale-medicijnen/ en www.vrouwenindeovergang.nl/behandeling-overgangsklachten/overige-medicijnen-middelen-tips/

Pijn bij het vrijen

“Overgangsklachten is ook echt een ding in relaties door o.a. geen zin meer hebben en pijn bij het vrijen door dunner wordende huid (atrofie). Dat is echt niet nodig. De huid in de vagina verliest dikte, verliest de cellagen die de zenuwen en bloedvaten beschermen. De huid is op een gegeven moment nog maar een dun laagje; soms nog maar een paar cellagen dik. Ik laat vrouwen altijd zo’n afbeelding zien:
Print

Als je dan gaat vrijen, schuurt dat laagje open en doet dat pijn en heb je geen zin meer om te vrijen. Als je lokaal een oestrogeen crème of een zetpil gebruikt, is het na 3 maanden voor het grootste gedeelte weer hersteld. De werkzame stoffen komen nauwelijks in de bloedbaan terecht. Vrouwen lopen er zo lang mee rond waardoor er ook echt littekenweefsel ontstaat, waardoor de ingang ook daadwerkelijk kleiner kan worden, wat ook weer voor pijnklachten en penetratieproblemen kan zorgen. Ook kan het buikpijnklachten en blaasklachten geven. Vrouwen moeten vaker ’s nachts plassen, krijgen een branderig gevoel en hebben vaker een blaasontsteking. Sommige vrouwen krijgen ook pijn bij het fietsen of zelfs bij het lopen. Eigenlijk moet je het blijven gebruiken; als je stopt met de medicatie, komt de atrofie weer terug. “

Als de huid na 3 maanden weer helemaal hersteld is en er zijn nog steeds klachten, verwijst Bart ze naar een seksuoloog. Vrouwen zijn dan vaak inmiddels bang geworden voor de pijn en spannen daardoor de spieren aan waardoor het inderdaad nog pijn doet. Dit is dan een self fulfilling prophecy geworden. Door weer vertrouwen te krijgen, kan de cirkel doorbroken worden.

Dus: “Praat open over seksualiteit; er is iets aan te doen. Ook over pijn bij het vrijen. “