Vrouwen in de Overgang

Alles over de Overgang & Menopauze

Vrouwen in de Overgang

Hartklachten tijdens de overgang

Amanda, 56 jaar, komt voor een second opinion op het spreekuur omdat zij terugkerende klachten heeft van pijn op de borst. Deze klachten bestaan al jaren en kunnen in rust en bij inspanning optreden. Ze gebruikt hiervoor wel eens een tabletje onder de tong van haar man en dan trekt het strakke gevoel op de borst weg. Met traplopen heeft ze eerder luchttekort dan vroeger en ze rijdt nu op een elektrische fiets. Vijf jaar geleden en een half jaar terug is er een angiogram (hartcatheterisatie) van het hart gemaakt : “geen afwijkingen aan de kransvaten”. Haar werd verteld dat de klachten niet van het hart komen. Wat de oorzaak van haar klachten dan wel is, blijft echter onduidelijk en het maakt haar ongerust.

Aderverkalking begint in de kleine kransvaatjes

vrouw met hartklachtenHet verhaal van Amanda is geen uitzondering. Klachten van pijn op de borst en luchttekort komen veel voor bij vrouwen op middelbare leeftijd. Met de gebruikelijke onderzoeken zoals fietsproeven, scans en een angiogram wordt er vaak geen oorzaak voor gevonden. Uit Amerikaans onderzoek weten wij dat de helft van deze klachten komt door afwijkingen in de kleine vertakkingen van de kransten. Dit heet microvasculaire angina pectoris: zuurstoftekort in de kleine kransvaten.

Vrouwen en cardiologie

Het is eigenlijk vreemd dat we daar nog zo weinig vanaf weten, want het komt veel voor in de dagelijkse praktijk. Als we terugkijken in de geschiedenis van de cardiologie dan is het echter wel te begrijpen. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw werden hart- en vaatziekten beschouwd als typische mannenziekten. Vrouwen konden zelfs cursussen volgen om beter voor hun man te zorgen als hij een hartinfarct had doorgemaakt. Dat vrouwen zelf een hartinfarct konden krijgen was nog helemaal niet aan de orde. Men veronderstelde dat vrouwen door hun hormonen “beschermd” waren.

Pas vanaf 1991 kwamen hartklachten bij vrouwen meer in de belangstelling en werd er meer onderzoek naar gedaan. Daaruit is gebleken dat vrouwen op middelbare leeftijd nog maar weinig vernauwingen hebben in de grotere kransvaten, maar wel in de kleinere vaatjes. Dat gaat vaak samen met een verkramping (spasme) in de wat grotere kransvaten. De eerste tekenen van aderverkalking beginnen in deze kleine bloedvaatjes van de hartspier en geven daar de klachten van pijn op de borst en luchttekort. De mate van klachten wisselen van persoon tot persoon en met emotie en stress. Voor de cardioloog is dat lastig, want die heeft nog onvoldoende goede onderzoeksmethoden om deze kleine vaatjes zichtbaar te maken en medicijnen om deze klachten goed te verhelpen.

De menopauze als “risicofactor”

Gelukkig heeft niet iedere vrouw hetzelfde risico op hart- en vaatziekten. Dat hangt af van factoren zoals erfelijkheid, leefstijl (roken, overgewicht, bewegen) en de risicofactoren (bloeddruk, cholesterol, diabetes). Naarmate je ouder wordt, worden de bloedvaten stijver en neemt de mate van aderverkalking toe. Bij vrouwen verloopt de veroudering van de bloedvaten langzaam in de periode voor de menopauze (overgang), omdat de oestrogene hormonen de vaten beschermen. Ze verwijden de bloedvaten en verlagen het cholesterolgehalte in het bloed. Dat heeft een remmend effect op de ontwikkeling van aderverkalking.

Na de menopauze maken vrouwen een “inhaalslag” en loopt het proces van aderverkalking sneller dan bij mannen. Al rond het dertigste jaar beginnen de oestrogeenspiegels te dalen tot aan de menopauze rond het 50e jaar. Het maakt voor het risico op hart- en vaatziekten niet zoveel uit of de menopauze begint met 47 of met 52 jaar. Een vroege menopauze (onder de 40 jaar) is echter wel een risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Anticonceptiepil

In Nederland gebruikt meer dan de helft van de vrouwen de anticonceptiepil. De pil is niet bevorderend voor aderverkalking, maar geeft wel een licht verhoogd risico op trombose (bloedstolsels). Met de huidige dosering hormonen in de anticonceptiepil is dit risico echter klein. Bij vrouwen die veel roken kan juist de combinatie van sigaretten en pilgebruik leiden tot een plotselinge bloedstolsel in de kransvaten, waardoor een hartinfarct kan ontstaan. Een extra argument voor jonge vrouwen om vooral niet te roken!

Hormonen na de overgang

Het was in Amerika jaren geleden opgevallen dat vrouwen die hormonen gebruikten na de overgang- voor opvliegers of botontkalking- minder hart- en vaatziekten kregen dan vrouwen die geen hormonen slikten. Dat was de aanleiding om een aantal grote onderzoeken te starten om te kijken of hormonen ook na de overgang zouden kunnen beschermen tegen hart- en vaatziekten. De teleurstelling was groot, toen rond het jaar 2000 de resultaten bekend werden van deze studies en bleek dat hormonen na de overgang geen bescherming bieden.

Er werd iets vaker borstkanker gezien bij vrouwen die na de overgang meer dan 5 jaar hormonen gebruikten. We zijn nu ruim 10 jaar verder en er is wat meer nuance aangebracht in deze discussie. Hormonen moeten niet gegeven worden aan vrouwen boven de 60 jaar, maar tussen de 50 en 60 jaar is er wel ruimte voor tijdelijke behandeling als daar een goede reden voor is, zoals veel opvliegers in de overgang. Een hormoonpleister kan dan uitkomst bieden.

Zwangerschap is een stress-test voor de bloedvaten

Hoge bloeddruk komt voor bij meer dan 10% van alle zwangerschappen. Meestal is dat in de laatste paar weken van de zwangerschap. Het komt ook meer voor bij vrouwen die op oudere leeftijd zwanger worden. Bij ongeveer 3% van de zwangerschappen ontstaan er heel ernstige bloeddrukproblemen al vroeg in de zwangerschap. Deze vrouwen krijgen een zwangerschapsvergiftiging en worden “ziek” van de zwangerschap (HELLP-syndroom). Deze vrouwen hebben ook een groter risico hebben om later hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten te krijgen. Het komt bij hen ook vaker in de familie voor. Dat betekent dat deze vrouwen beter in de gaten moeten worden gehouden naarmate ze ouder worden. Hiervoor komen in het najaar van 2014 concrete adviezen voor de eerste en tweede lijn.

Zelf kunt u als vrouw veel aan preventie doen, namelijk door zo actief mogelijk te leven, veel te bewegen en gezond te eten. Uiteindelijk is 80% van alle hart- en vaatziekten te voorkomen met een gezonde leefstijl!

“Signalen” bij een verhoogd risico op hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten bij vrouwen zijn al een aantal jaren doodsoorzaak nummer 1, niet alleen landelijk maar ook wereldwijd. Een van de belangrijkste oorzaken is dat vrouwen veel ongezonder zijn gaan leven (roken, overgewicht, stress), waardoor zij ook op jongere leeftijd (< 60 jaar) meer hartinfarcten krijgen. Dat leidt tot meer gezondheidsproblemen met het ouder worden. Het is dus zinvol om tijdig te kunnen vaststellen welke vrouwen een verhoogd risico hebben.

Het vragen naar complicaties in de zwangerschap en de leeftijd van de overgang, helpen ons daarin al een stuk verder. Ook vrouwen die na de overgang veel overgangsklachten houden, blijken een hoger risico te hebben op hart- en vaatziekten. Wees alert op uw eigen klachten en bespreek deze met uw arts.

Voor meer informatie over vrouwen en hartklachten kunt u ook terecht bij www.hartvoorvrouwen.nl. Dit is een recent opgericht onderzoeksfonds binnen het RadboudUMC.