Vrouwen in de Overgang

Alles over de Overgang & Menopauze

Vrouwen in de Overgang

Seksualiteit en de overgang

Zin in seks

‘Zin’ in seks gaat niet vanzelf, er is een seksuele prikkel nodig om het seksuele systeem ´aan´ te zetten. Bij een seksuele prikkel zal het lichaam automatisch reageren met beginnende seksuele opwinding. Dat betekent dat de bloedtoevoer naar het geslachtsdeel toeneemt, waardoor mannen een erectie krijgen en bij vrouwen de schaamlippen meer doorbloed raken, de clitoris opzwelt en de vagina vochtig wordt. Wanneer er bewustwording is van dit gevoel, zullen de gedachten, emoties en de situatie bepalen of de seksuele opwinding ‘doorgaat’; sterker wordt.

Sexy vrouwPositieve en negatieve prikkels

Wanneer er (overwegend) positieve gedachten en gevoelens zijn, de context geschikt is en er adequate stimulatie is, (bijvoorbeeld strelen) zal de opwinding toenemen. Wanneer er (overwegend) negatieve gevoelens/gedachten een rol spelen, bij voorbeeld angst dat het vrijen pijnlijk zal zijn of niet zal lukken, inadequate stimulatie is, of simpelweg omdat de situatie geen mogelijkheden biedt, zal de seksuele opwinding niet doorgaan.

Inadequate stimulatie

Een voorbeeld van inadequate stimulatie is het ontbreken van ‘voorspel’. Een gebrek aan communicatie en intimiteit is voor veel vrouwen een demotiverende, negatieve factor. Negatieve ervaringen en een geschiedenis van seksuele teleurstellingen (bijvoorbeeld pijn) leidt tot afnemende seksuele ‘zin’ en toenemende vermijding van seksuele situaties.

Dus: Seksueel verlangen wordt ‘aangezet’ door een seksuele prikkel en positieve psychologische, contextuele (ook door omgeving bepaalde), en adequate stimuli zullen de opwinding stimuleren. Wanneer vrouwen voldoende seksueel opgewonden zijn en de bekkenbodemspieren ontspannen, kunnen zij pijnloze geslachtsgemeenschap hebben.

Negatieve psychologische, contextuele, en inadequate stimuli zullen de opwinding remmen. Met als resultaat dat mannen geen erectie krijgen en vrouwen geen vochtige vagina, waardoor er pijn bij de geslachtsgemeenschap kan ontstaan.

Ouder worden en seksualiteit

Seks verandert

Seksualiteit maakt gedurende het leven een ontwikkeling door. Seksualiteit bij ouderen blijft belangrijk, wanneer ouderen tevreden zijn over hun seksleven, scoren zij hoger op kwaliteit van leven. Soms geven ouderen aan dat zij hun seksleven beter vinden dan vroeger; er is meer rust en tijd voor zichzelf, men kan ook op andere tijdstippen dan de avond vrijen, de kinderen zijn de deur uit, er is geen gedoe meer met menstruaties en geen angst voor zwangerschap.

Seksualiteit kan ook als minder positief beleefd worden en komt veelal door verlies van een partner, gezondheidsproblemen, gebruik van en medicatie, een gewijzigd lichaamsbeeld en maatschappelijke opvattingen in verband met ouderen en seksualiteit.

Lichamelijke veranderingen

Het natuurlijke proces van het ouder worden, brengt een aantal lichamelijke veranderingen teweeg bij zowel de man als de vrouw. Naarmate men ouder wordt, gaat alles over het algemeen iets langzamer, zo ook met seks: de ‘lichamelijke’ seksuele opwinding reageert trager naarmate men ouder wordt vooral omdat de vaten ouder worden en de doorbloeding minder snel zal gaan. Hierdoor is er meer tijd en meer directe seksuele prikkels nodig om opgewonden te raken. Waar men vroeger genoeg had aan het zien van een opwindend plaatje, zal het nu wat meer tijd vergen en meer direct het geslachtsdeel gestimuleerd moeten worden.

Use it or loose it

Naarmate iemand minder seksueel actief is, zal het meer moeite kosten om seksueel gemotiveerd en opgewonden te raken. Dit komt gedeeltelijk door het niet-actief zijn van het hele biologisch seksuele systeem. Voor een ander deel komt dit door de psychologische reacties die dit met zich mee brengt: het kan eng zijn om opnieuw te beginnen.

Overgang en seksualiteit

Bij postmenopauzale vrouwen voltrekken zich specifiek lichamelijke veranderingen. Zoals eerder omschreven, verloopt de opbouw van de lichamelijke seksuele opwinding langzamer.

De rol van hormonen

Oestrogenen

De voornaamste rol van oestrogenen bij seksualiteit lijkt te zijn dat oestrogenen het brein ontvankelijk maakt voor de invloed van testosteron. Tijdens de overgang worden er minder oestrogenen aangemaakt, oestrogenen hebben invloed op stemming en op klachten als opvliegers en nachtelijke onrust. Bovendien verandert het lichaam door de overgang waardoor een negatief zelfbeeld kan ontstaan. Al deze factoren kunnen seksualiteit (indirect) negatief beïnvloeden.

Door het afnemen van de hoeveelheid oestrogeen wordt het vaginale epitheel (weefsel waarmee de vagina is bekleed) dunner, met als gevolg een verlies van glycogeen en een toenemen van de vaginale zuurgraad. Hierdoor wordt de vagina gevoeliger voor vaginale infecties. Ook neemt de elasticiteit van het vaginale weefsel en de vaginale doorbloeding en vochtigheid in een niet-seksuele situatie, af. Dit alles maakt het belang van voldoende seksuele opwinding voor een pijnloze penetratie groot.

Androgenen (testosteron)

Androgenen hebben invloed op het ontvankelijk zijn voor seksuele prikkels en daardoor op seksueel verlangen, op de frequentie van seksuele gedachten en fantasieën en op de frequentie van nachtelijke genitale responsen. Androgenen verhogen vooral, met een grote individuele verschillen, de gevoeligheid van het brein en de geslachtsdelen voor seksuele stimulatie.

De productie van androgenen in de eierstokken wordt veel minder aangetast door de overgang dan de productie van oestrogeen. Een kleine minderheid van rond de 10% postmenopauzale vrouwen heeft klachten van hyperandrogenisme; ‘teveel’ aan testosteron waardoor er overbeharing kan ontstaan. 15% van de postmenopauzale vrouwen heeft een tekort aan biologisch beschikbaar testosteron, hetgeen kan leiden tot vermindering van de seksuele opwinding (‘minder zin’, minder opwinding, minder intens orgasme), maar ook tot verschijnselen als energie- en vitaliteitsverlies, stemmingsstoornissen en verlies aan spierkracht en -volume. Ook de genitale gevoeligheid voor directe seksuele stimulatie is dan verminderd.

Veranderingen

Vóór de overgang kunnen vrouwen soms gemeenschap hebben terwijl ze niet opgewonden zijn. Dit komt dan door de vochtigheid van de vagina die met het oestrogeen-niveau samenhangt. Postmenopauzale vrouwen verliezen dit vermogen om pijnloos gemeenschap te hebben bij (nog) onvoldoende lichamelijke seksuele opwinding. Dit vermogen kan hersteld worden door toediening van lokale oestrogenen of glijmiddel, maar veel vrouwen zullen meer gebaat zijn bij meer aandacht voor de kwaliteit van de seksuele stimulus en/of de seksuele relatie dan bij een symptomatische behandeling.

Glijmiddel

Glijmiddel kan ten alle tijden gebruikt worden om het feestje te vergroten maar niet in plaats van de eigen lubricatie aangezien dan de vagina kennelijk nog niet ‘klaar’ is voor penetratie. Glijmiddel alleen zou dan kunnen leiden tot schade van de vagina.

Pijnlijk of pijnloos

Een van de meest gehoorde opmerkingen is dat een droge vagina postmenopauzaal automatisch leidt tot pijn bij de geslachtsgemeenschap. Echter, diverse onderzoeken hebben laten zien dat er geen relatie is tussen klachten van vaginale droogheid met pijn bij het vrijen enerzijds en oestrogeenspiegels en de mate van vaginale afname van weefsel anderzijds. Anders gezegd: vrouwen die last hebben van dunner wordend weefsel, kunnen bij voldoende seksuele opwinding en ontspanning van de bekkenbodemspieren, pijnloze gemeenschap hebben.

Seksuele problemen in de overgang

Seksuele problemen kunnen ontstaan als gevolg van de hiervoor beschreven veranderingen, die van invloed zijn op de seksuele respons. Het probleem ontstaat wanneer vrouwen niet goed voorbereid zijn op de veranderingen en wanneer zij (en haar partner) vasthouden aan ‘hoe het vroeger was’. De overgang is een nieuwe levensfase waar er een nieuwe balans gevonden zal moeten worden, ook in de seksualiteit.