Vrouwen in de Overgang

Alles over de Overgang & Menopauze

Vrouwen in de Overgang

Vervroegde overgang (POI)

Een klein deel van de vrouwen heeft te maken met vervroegde overgang. Hiervan is sprake als de overgang voor het 40e levensjaar optreedt. Het kan aan het licht komen door de typische overgangsklachten en/of omdat de menstruatie geen regelmatig patroon meer heeft. De termen ‘vervroegde overgang’, ‘prematuur ovarieel falen (POF)’ en ‘vervroegde menopauze’ worden overigens bijna niet meer gebruikt. Tegenwoordig spreekt men liever van ‘primair ovariële insufficiëntie (POI)’ als benaming voor de situaties waarin de eierstokken niet meer goed werken. Bij een vermoeden van POI zal altijd onderzoek moeten worden verricht.

vervroegde overgangDiagnose POI

De diagnose POI wordt gesteld als de menstruatie tenminste vier maanden is uitgevallen en er in die tijd (bij voorkeur twee keer) een FSH waarde (follikel stimulerend hormoon) is gevonden van > 40 U/L (dit is de eenheid van het FSH en staat voor eenheden per liter) bij vrouwen voor het 40e jaar.

Normaal reageert de eierstok op het signaal van dit hormoon dat gemaakt wordt in de pijnappelklier met het afgeven van het hormoon oestradiol (oestrogeen) door de eiblaasjes, ook wel follikels genoemd. Dit oestrogeen geeft dan weer een signaal aan de pijnappelklier waardoor de afgifte van FSH weer afneemt. Bij een (te vroege) overgang kan de eierstok niet meer reageren en zal de pijnappelklier FSH blijven maken dus dan blijft deze waarde hoog. Daarbij blijft het estradiol laag.

Als de diagnose is vastgesteld, vindt aanvullend onderzoek plaats naar een mogelijke oorzaak, zoals het bepalen van auto-antistoffen tegen de schildklier, bijnierschors of eierstok, een karyogram (chromosomen telling), en DNA onderzoek naar de samenstelling van een specifiek gen, het FMR1 gen (dit is een genafwijking waarvan vrouwen gezonde draagster kunnen zijn). Bij ongeveer 15% van de vrouwen met POI wordt een oorzaak gevonden. Bij het merendeel van de vouwen met POI is dus onduidelijk wat de oorzaak van POI is.

Hoe vaak komt POI voor?

POI kan al op heel jonge leeftijd optreden. Schattingen geven een kans van 1:1000 voor vrouwen rond 30 jaar en 1:100 voor vrouwen rond 40 jaar. Zolang vrouwen hormonale anticonceptie gebruiken, is het niet goed in te schatten of zij POI hebben. Ook is het dan niet mogelijk om het onderzoek dat de diagnose bevestigt, betrouwbaar uit te voeren.

Bij vrouwen die in een ander familielid hebben met POI, is het risico om het zelf ook te krijgen verhoogd. Ook vrouwen die in het verleden chemotherapie hebben ondergaan, hebben een verhoogd risico op POI.

Klachten POI

Een groot deel van de vrouwen met POI heeft typische overgangsklachten zoals opvliegers en nachtzweten, en de menstruatie heeft een afwijkend patroon dan voorheen. Het gewijzigde menstruatiepatroon kan van vrouw tot vrouw heel erg verschillen. Er kunnen periodes zijn met nog een regelmatige menstruatiecyclus, afgewisseld met periodes waarin de menstruatie een tijd uitvalt.

Ook kunnen vrouwen met POI seksuele klachten hebben, zoals minder zin om te vrijen, een minder intensief orgasme en pijn bij het vrijen omdat er minder vocht geproduceerd wordt. Ook komen stemmingsklachten en slaapproblemen voor.

Effecten voor de gezondheid en de vruchtbaarheid

Als de diagnose POI is gesteld, betekent dit dat de eierstokken bijna geen functionele eicellen meer hebben. De vruchtbaarheid is daardoor sterk verlaagd. Ongeveer 5-10% van de vrouwen met POI wordt alsnog spontaan zwanger. Helaas is het niet mogelijk met vruchtbaarheidsbehandelingen de kans op zwangerschap van de eigen eicellen te vergroten. Alleen eiceldonatie geeft een reële kans op zwangerschap.

De gezondheidseffecten op lange termijn zijn minder duidelijk zichtbaar, maar zijn wel van belang. Het gaat om gevolgen voor de gezondheid van hart en bloedvaten, en van de botten. Het gaat er hierbij om dat vrouwen met POI op te jonge leeftijd, een te lage concentratie vrouwelijke hormoon, oestrogeen, hebben. Oestrogeen helpt de bloedvaten soepel te blijven en gaat plaque-vorming (dat geassocieerd is met aderverkalking), tegen. Ook helpt oestrogeen bij de opbouw van de mineraalbotdichtheid. Om deze reden wordt aan alle vrouwen met POI geadviseerd hormoontherapie te gebruiken tot rond het 50 jaar.

Behandeling POI

POI gaat helaas niet over, is niet te genezen. De behandeling van POI is gericht op klachtenbestrijding, en verbeteren van de gezondheid op lange termijn. Alle vrouwen bij wie de diagnose POI is gesteld, krijgen het advies van hormoonbehandeling, tenzij er een contra-indicatie is tegen de hormoonbehandeling.

Hormoonbehandeling bestaat uit het geven van dagelijks oestrogeen, in combinatie met een progestageen (progesteron). Afhankelijk van de voorkeur van de vrouw, kan voor een schema met of juist zonder bloedingen worden gekozen. Ook kan de anticonceptiepil worden gegeven.

Wetenschappelijk onderzoek

Er zijn nog veel onduidelijkheden over POI. Vooral over de oorzaken, maar ook over de algemene gezondheidsgevolgen en de hormoonbehandeling van POI zijn er nog veel vraagtekens. Om die reden heeft de polikliniek Voortplanting en Gynaecologie van het UMC Utrecht een landelijk netwerk opgericht van ziekenhuizen. Zij werken samen op dit gebied en verrichten gezamenlijk wetenschappelijk onderzoek naar deze onderwerpen.

Wanneer u wilt meewerken aan dit onderzoek, kunt u door uw gynaecoloog of huisarts naar het UMC of naar een van de deelnemende ziekenhuizen worden doorverwezen. Dit kan ook wanneer u behoefte heeft aan een gesprek met een gynaecoloog met specifieke ervaring met POI. U wordt daarna in principe weer terugverwezen naar uw eigen gynaecoloog.

Aangezien POI veel invloed heeft op de vruchtbaarheid van de vrouw, kan het fijn zijn om hierover geïnformeerd te worden of lotgenoten te spreken bij een patiëntenvereniging. Er is een patiëntenvereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen: Freya. Hier kunt u direct hun brochure over POI lezen.